Logo

Wykorzystanie komputera w zajęciach rewalidacyjnych

 

 

„Nie dostaliśmy życia po to,
by poznać się na wylot,
lecz by sobie nawzajem pomagać.”

Peter de Vries

 

Nową formą zajęć rewalidacyjnych w szkole staje się rewalidacja wspomagana komputerem (dotyczy to uczniów upośledzonych w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym, z upośledzeniem słuchu, wzroku, z zespołem Downa lub mózgowym porażeniem dziecięcym (J. Gruba), w diagnostyce i terapii pedagogicznej dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu czyli dzieci z dysleksją, dysgrafią (S. Juszczyk) itp.). Komputer jest pomocą aktywizującą i usprawnia funkcje integrujące złożonych czynności psychicznych, zatem stymuluje te funkcje, od których zależy nabywanie przez dziecko gotowości do podjęcia nauki czytania i pisania (J. Surowiec). Uczniowie przy pomocy programów komputerowych usprawniają się w zakresie procesów orientacyjno – poznawczych, myślenia i mowy, czy koordynacji wzrokowo – ruchowej.

Zastosowanie w procesie rewalidacyjnym technologii informacyjnej nabiera szczególnego znaczenia, gdyż komputer przez swoją atrakcyjność techniczną, a nawet pewną tajemniczość sam sobą wywołuje zainteresowanie. Użycie komputera przynosi znaczną pomoc przy utrwalaniu reguł, zasad i rozwijaniu sprawności. Ćwiczenia takie nie wymagają najczęściej działań manualnych, głównie pisania, co pozwala wykonywać je szybciej i bardziej się na nich skoncentrować. 

Komputer z odpowiednim oprogramowaniem można wykorzystać do celów diagnostycznych, profilaktycznych i terapeutycznych dla dzieci z zaburzeniami komunikowania. Zaletą terapeutycznych programów komputerowych są szerokie i różnorodne możliwości graficzne, które w znacznym stopniu mogą wzmocnić stymulację rozwoju psychoruchowego dzieci oraz możliwość indywidualizacji pomocy dla określonego dziecka, czyli odejście od grupowej nauki czytania i pisania na rzecz startu zróżnicowanego w zależności od predyspozycji i stopnia rozwoju dziecka.

W zakresie działań kompensacyjnych w pracy z dzieckiem niepełnosprawnym komputer wyposażony w specjalne oprzyrządowanie pozwala dzieciom z mózgowym porażeniem dziecięcym pisać, rysować, korzystać z programów alternatywnej komunikacji. W pracy korekcyjnej użycie komputera przynosi znaczącą pomoc, pozwala te ćwiczenia wykonywać szybciej i koncentrować się na jej podstawowej funkcji, a możliwość wprowadzenia elementów zabawowych czyni je bardziej atrakcyjnymi dla dziecka (A. Marciszewska).

Model edukacji z pomocą komputera pozwala na efektywniejsze przygotowanie młodego człowieka do funkcjonowania we współczesnym świecie. Ma on kolosalne znaczenie zwłaszcza przy kształceniu dzieci niepełnosprawnych. Komputer z odpowiednim programem edukacyjnym, czy specjalnymi urządzeniami pomagającymi osobom niepełnosprawnym przynosi duże postępy w nauce, terapii pedagogicznej i rewalidacji, a także w logopedii. Nawet dzieci nadpobudliwe, pracując przy komputerze potrafią znacznie wydłużyć czas koncentracji uwagi i są bardziej zmotywowane do podejmowania wysiłku. Są one zainteresowane pracą przy komputerze, co powoduje, że się wyciszają, są bardziej skupione i skoncentrowane. Pomyłki, nieprawidłowe rozwiązania nie kojarzą się dziecku z nieprzyjemnym dla niego stresem, lecz wyzwalają pozytywna motywacje do pracy. Przy doborze programu należy wziąć pod uwagę system wzmocnień. W przypadku dzieci z obniżoną sprawnością intelektualną jest to bardzo ważne. Przykładem takiego programu jest „Klik uczy czytać”, „Klik uczy liczyć”.

By zapewnić dzieciom niepełnosprawnych rozwój osobowości, konieczne jest stosowanie odpowiednich metod. Jedną z nich jest (bardzo modne i praktyczne) zastosowanie w pracy rewalidacyjnej, terapeutycznej i logopedycznej komputera. W pracy z dziećmi z różnymi dysfunkcjami dużą rolę odgrywa zwykły program graficzny typu Paint, Notatnik czy Word Pad. Ale jest też wiele innych programów, z których możemy korzystać w pracy z dziećmi.

Wykorzystanie komputera do realizacji zajęć dydaktycznych może pełnić dwojaką funkcję:

sprzyjać aktywizowaniu uczniów, wywoływać ich pozytywną motywację do nauki poprzez uatrakcyjnianie procesu dydaktycznego,

wzbogacić proces kształcenia o nowe środki ilustracji procesów i obiektów poznawanych (J. Łaszczyk). 


W pracy z dzieckiem niepełnosprawnym komputer może być wartościowym narzędziem stanowiącym pomoc:

w przygotowaniu przez nauczyciela lekcji lub jednostki metodycznej realizowanej następnie bez użycia komputera;

w realizacji wyznaczonych programem kształcenia zajęć dydaktycznych wspomaganych komputerowo;

w diagnozowaniu i kontrolowaniu postępów rozwojowych ucznia;

w realizacji zajęć reedukacyjnych i korekcyjno – wyrównawczych;

utrwalaniu przyswojonej wiedzy i ćwiczeniu nabytych umiejętności i sprawności (J. Łaszczyk).


Komputer stanowi szczególne narzędzie wspierające proces edukacyjny. Jest ogromną atrakcją dla ucznia, która wywołuje pozytywną motywację do uczenia się, pobudza jego aktywność. Jego multimedialny charakter daje możliwość oddziaływania wielozmysłowego, pozwala usprawniać koordynację wzrokowo – ruchową, usprawnia manualnie, uruchamia emocje, które prawidłowo wykorzystywane stają się sprzymierzeńcem nauczyciela w osiąganiu pozytywnych efektów kształcenia. Uczniowie o obniżonej sprawności poznawczej cechują się niechęcią do nauki. Komputer wywołuje atrakcyjność techniczną, wywołuje zainteresowanie, pozytywną motywację do pracy i do nauki. Dzięki swej atrakcyjności komputer powoduje, że codzienna nauka staje się przyjemnością, oczekiwaną z utęsknieniem.

Działania usprawniające to kolejny zakres zastosowań komputera w procesie rewalidacyjnym. Już sama obsługa systemu, wymagająca posługiwania się klawiaturą lub myszą, usprawnia rękę, ćwiczy koordynację wzrokowo – ruchową, rozwija umiejętność koncentracji uwagi, spostrzegawczość, a także inne funkcje percepcyjne. Dynamizowanie wysiłku jednostki, nastawionego na usprawnianie zaburzonej funkcji jest może najważniejszym wymiarem pracy rewalidacyjnej niezależnie od rodzaju niepełnosprawności podmiotu. Dla osiągnięcia tego celu niezbędne jest oddziaływanie na sferę motywacji oraz ściśle z nią związaną sferę emocji (H. Kaduson, Ch. Schaeffer).

Praca z komputerem wzmacnia samoocenę dziecka niepełnosprawnego, podnosi wiarę we własne możliwości. Przede wszystkim jednak pozwala na zaspokojenie potrzeby radości w trakcie nauki.

Bezpośrednie zastosowanie komputera do realizacji zajęć dydaktycznych może sprzyjać aktywizowaniu uczniów, wywoływać ich pozytywną motywację do nauki oraz wzbogacać proces kształcenia o nowe, trudne w kształceniu tradycyjnym środki ilustracji poznawanych obiektów i procesów, np. przez pokazanie ruchu, łączenie, rozkładanie, obracanie itp.

Użycie komputera może być celowe i pomocne w różnego rodzaju sytuacjach kształcenia. Zastosowanie komputerów w szkolnictwie specjalnym jest inne niż w szkolnictwie masowym. Komputer często wykorzystywany jest jako medium utrwalające i kontrolujące, staje się więc narzędziem indywidualizacji procesu nauczania.

 

Komputerowa terapia pedagogiczna obejmuje pięć wzajemnie zazębiających się obszarów. Są to:

  • obszar percepcyjno – motoryczny,
  • słuchowy,
  • wzrokowy,
  • intelektualny,
  • psychoterapeutyczny (B. Siemieniecki).

W obszarze percepcyjno – motorycznym wyróżniamy:

  • rozwijanie zdolności oraz usprawnianie funkcji integracji percepcyjno – motorycznych,
  • eliminowanie zaburzeń elementarnych funkcji percepcyjno – motorycznych;
  • umożliwienie pracy z komputerem osobom upośledzonym ruchowo.

 

W obszarze słuchowym wyróżnić możemy:

  • kształtowanie i utrwalanie prawidłowej wymowy,
  • usuwanie zaburzeń głosu,
  • nauczanie mowy w przypadku jej braku,
  • usuwanie trudności w czytaniu.

 

W obszarze wzroku:

  • terapia w zakresie specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu,
  • wspomaganie procesu usprawniania czytania,
  • kształtowanie umiejętności gramatycznych,
  • usprawnianie czytania z ekranu,
  • oddziaływanie psychoterapeutyczne uspokajające i aktywizujące dziecko do nauki,
  • wspomaganie uczenia czytania dzieci niewidomych,
  • wspomaganie uczenia czytania dzieci niewidomych.

 

W obszarze intelektualnym:

  • rozwijanie różnego typu uzdolnień, np. twórczych,
  • eliminowanie zaburzeń w rozwoju intelektualnym,
  • wspieranie rozwoju osób upośledzonych umysłowo,
  • porozumiewanie się z osobami dotkniętymi afazją, autyzmem, udarem mózgu.

 

W obszarze psychoterapeutycznym:

  • zachęcające do nauki,
  • rozwijające właściwe postawy wobec siebie i przeciwdziałające trudnościom w nauce.

Zaletą terapeutycznych programów komputerowych są szerokie i różnorodne możliwości graficzne, które w znacznym stopniu mogą wzmocnić stymulację rozwoju psychoruchowego dzieci oraz możliwość indywidualizacji pomocy dla określonego dziecka.

 

W procesie doboru (programów) korekcyjnego ważną czynnością jest dokonanie jego oceny. Przy ocenie należy wziąć pod uwagę następujące kryteria:

  • kryterium funkcji pełnionych przez program. Dobry program korekcyjny powinien zapewnić zrealizowanie w procesie szeregu funkcji terapeutycznych. Innymi słowy, program nie może być nakierowany na kształcenie tylko jednej wyizolowanej cechy, lecz wpływać na zmiany w całej osobowości,
  • kryterium kompensacji zaburzeń,
  • kryterium możliwości intelektualnych i kompetencyjnych. Dziecko podejmując pracę z komputerem nie powinno mieć trudności z obsługą programu, chyba że jest to zamierzone, np. ćwiczenie umiejętności manualnych. Także wykorzystywanie pojęcia, słownictwo oraz układ sytuacyjny występujący na ekranie powinien być zrozumiały,
  • kryterium stopniowania trudności przy wykorzystywaniu zadania. W pierwszej kolejności na ekranie powinny ukazać się elementy bardziej kontrastowe oraz tempo wykonywania zadania powinno być wolniejsze. Dopiero w dalszych ćwiczeniach stosować należy mniejszy kontrast i szybsze tempo. Innymi słowy, program powinien zapewniać możliwość dostosowania wymogów do cech indywidualnych dziecka.
  • kryterium motywacyjno – relaksacyjne. Proces terapeutyczny powinien zachęcać dziecko do ćwiczeń. Jednocześnie nie może on być zbyt wysoko motywujący (B. Siemieniecki).

Programy ułatwiające opanowanie umiejętności można klasyfikować ze względu na rodzaj kształconej umiejętności. Programy ułatwiające zdobywanie wiedzy można dzielić ze względu na opanowany materiał (M. Modzelewski).

 

Terapeuta dobierając program komputerowy powinien dokładnie określić jego cele oraz ocenić formalne cechy programu ze względu na jego:

  • atrakcyjność,
  • polisensoryczność techniki kształcenia (terapii),
  • komunikatywność i łatwość obsługi, otwartość programu (możliwość dostosowania do potrzeb i możliwości dziecka),
  • otwartość programu,
  • scenariusz (projekt),
  • czas i tempo,
  • instrukcję programu.

Programy komputerowe mogą służyć w edukacji do usuwania zaburzeń rozwojowych, do rozwijania umiejętności intelektualnych, do stymulacji rozwoju osobowościowego oraz pozwalają na poznanie podstaw jego obsługi poprzez oswojenie się z najnowszą technologią.

 

Klasyfikacja pedagogiczna programów komputerowych obejmuje:

  • programy kształcące sprawności psychomotoryczne (rozwijające deficyty),
  • pomagające w opanowaniu określonych umiejętności,
  • wspomagające zdobywanie wiedzy.


Programy kształcące sprawności psychomotoryczne dzielimy na:

  • programy kształcące analizę percepcyjną,
  • programy kształcące syntezę percepcyjną,
  • programy kształcące sferę ruchową,
  • programy kształcące koordynację percepcyjno – motoryczną (M. Modzelewski).

Komputery są bardzo cierpliwe i nigdy się nie męczą ciągłym powtarzaniem. Dziecko może samo wybrać poziom, styl nauczania czy wygląd programu dzięki czemu proces edukacji staje się bardziej przyjemny i atrakcyjny. Sukcesy odnoszone w grach edukacyjnych wzmacniają poczucie własnej wartości dziecka.

 

Ze względu na cechy formalne, komputerowe programy edukacyjne można podzielić na zabawy komputerowe, ćwiczenia, gry oraz programy użytkowe i informacyjne.

zabawy komputerowe – to programy, które służą wprowadzeniu do właściwego procesu edukacji (rewalidacji), nie realizując przy tym określonych celów edukacyjnych lub terapeutycznych. Tego typu zabawa nie stawia przed użytkownikiem żadnych specjalnie określonych zadań do wykonania. Tego typu programy są adresowane generalnie do dzieci młodszych. Przykładem mogą być programy, których zadaniem jest przyzwyczajanie dziecka do używania komputera.

ćwiczenia komputerowe – programy, które realizują wprost określone cele edukacyjne lub terapeutyczne. Takie programy są najbardziej zbliżone do ćwiczeń wykonywanych metodą tradycyjną, stanowiąc ich proste adaptacje. Cel i zdanie, jakie ma do wykonania uczeń jest analogiczne do odpowiadającego mu ćwiczenia w formie tradycyjnej.

gry komputerowe – w tego typu programach cele edukacyjno – terapeutyczne są realizowane w sposób pośredni. Na ogół zadanie postawione przed użytkownikiem wynika z układu gry na ogół z punktu widzenia procesu edukacji ma ono głównie zadanie motywacyjne. Ten typ programów wykorzystuje elementy rywalizacji bądź to z komputerowym przeciwnikiem, innym uczniem czy nauczycielem.

 

Gry komputerowe możemy podzielić na:

  • gry zręcznościowe – wymagające sprawności manualnej, refleksu, koordynacji percepcyjno – motorycznej oraz zdolności koncentracji uwagi. Mogą mieć charakter korekcyjny i stymulować rozwój opóźnionych funkcji psychomotorycznych dziecka,
  • gry logiczne – wymagające umiejętności wykonywania złożonych operacji logicznych na materiale symbolicznym. Dla potrzeb rewalidacji upośledzonych umysłowo istotnymi są gry o bardzo prostych zasadach, gdyż stymulują rozwój intelektualny dziecka.
  • gry strategiczno – ekonomiczne (symulacyjne) – w odróżnieniu od w/w gier są mniej symboliczne i bardziej kompleksowe, uczą podejmowania trafnych decyzji w sytuacjach problemowych.

programy użytkowe – to różnego rodzaju edytory tekstu, grafiki, muzyki itp. To programy służące do tworzenia rozmaitych obiektów, takich jak pismo, grafika, tabele.

programy informacyjne – stanowią je formy komputerowej prezentacji wiedzy. (M. Modzelewski). 

 

 

Programy komputerowe, które możemy wykorzystać do pracy z dziećmi podczas zajęć rewalidacji indywidualnej wspomaganej komputerem, terapii logopedycznej oraz psychologicznej to m.in.:

  • „ABC z Reksiem”
  • „Liczę z Reksiem”
  • „Wesołe przedszkole Bolka i Lolka”
  • „Bolek i Lolek – alfabet i nauka czytania”
  • „Sklep”
  • „Litery”
  • „Matmie”
  • „Matmania”
  • „Liczyskrzaty”
  • „Sam pisze, język polski dla dzieci” (AIDEM Media)
  • „Kolory i kształty”
  • „Matematyczne przygody”
  • „Alik”
  • Zestaw multimedialny ,,Słoneczne układanki, Gwiazdkowe układanki, Zimowe układanki, Układanki dobieranki"
  • ,,Poznaję literki"
  • „Mój pierwszy elementarz”
  • „Poznaje literki i liczby”
  • „Sokrates – 101prostych ćwiczeń”
  • „Koziołek Matołek idzie do szkoły”
  • „Porusz umysł”
  • „Logopedyczne zabawy”
  • „Logo obrazki”
  • „Moja pierwsza encyklopedia”
  • „Rytmy”
  • „Puzzle”
  • „Sam czytam”
  • „Sam piszę”
  • „Między nami literkami”
  • „Smok Wawelski”
  • „Śpiąca Królewna”
  • „Klik uczy czytać”
  • „Klik uczy ortografii”
  • „Klik uczy liczyć”
  • „Klik uczy w zielonej szkole”
  • „Klik uczy zasad ruchu drogowego”
  • „Dyslektyk 2”
  • „Sam przeczytałem”
  • „Czytam i piszę”
  • „Królik Bystrzak dla Pierwszaka”
  • „Zostań małym Picasso” – czyli malowanie myszką na ekranie
  • „Crayola” i nne

Programy te w przystępny sposób pozwalają m.in. utrwalić znajomość liter, składać proste wyrazy, rozwiązywać rebusy i krzyżówki, rozwiązywać proste zadania matematyczne czy wzbogacać wiedzę o otaczającym świecie.


Komputerowe puzzle z ruchomymi elementami, kolorowani, edukacyjne gry zręcznościowe, loteryjki itp. stały się elementami zajęć rewalidacyjnych. Musimy jednak pamiętać, iż mimo że komputer ułatwił pracę nauczyciela – rewalidatora to nie zastąpił go. Zajęcia nadal odbywają się normalnym tokiem, a tylko niektóre programy komputerowe włączane są w tok zajęć.

 

Oligofrenopedagog M. Siedlecka, po zakończeniu trwającego trzy lata projektu dokonała podsumowania. We wnioskach podaje, iż wykorzystanie programów komputerowych w pracy z dziećmi upośledzonymi umysłowo sprawiło, iż:

  • dzieci zdobyły umiejętności w zakresie podstaw obsługi komputera,
  • wydłużył się u nich czas koncentracji uwagi na zadaniu,
  • ćwiczenia rewalidacyjne stały się mniej żmudne i uciążliwe,
  • zmniejszyły się trudności w początkowej nauce czytania,
  • dzieci odzyskały poczucie własnej wartości i wiarę we własne siły,
  • dzieci mogły w sposób bardzo atrakcyjny, zabawowy i bezstresowy uczyć się czytać, pisać i liczyć,
  • czas trwania ćwiczeń wydawał się dziecku krótszy,
  • dzieci były pozytywnie motywowane do pracy na lekcjach,
  • dzieci często odnosiły sukcesy i były nagradzane (Szkoła Specjalna, 1998).


Dla osiągnięcia zamierzonego celu dydaktycznego czy rewalidacyjnego niezbędne jest angażowanie samego dziecka w ten proces, wyzwolenie u niego pozytywnych emocji, motywacji do podejmowania wysiłku. To zaangażowanie najłatwiej wywołać, gdy zajęcia są dla dziecka atrakcyjne i wyzwalają jego ciekawość (a tak wpływa na dziecko komputer). Należy jednak pamiętać, że żaden środek nie jest w stanie zastąpić nauczyciela w pracy dydaktycznej czy rewalidacyjnej. Komputer wraz z oprogramowaniem jest tylko narzędziem który nie jest w stanie stworzyć atmosfery ciepła, życzliwości, zrozumienia, czy zaspokoić potrzebę kontaktu z drugim człowiekiem.

 

BIBLIOGRAFIA:

Bobik B., Rewalidacja indywidualna w szkole podstawowej specjalnej (w:) Szkoła Specjalna.

Bogdanowicz M., O dysleksji czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu.

Borzyszkowska H., Niektóre specyficzne właściwości procesu uczenia się upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim (w:) Nauczanie dzieci upośledzonych umysłowo w klasach specjalnych.

Doroszewski J., Pedagogika specjalna.

Juszczyk S., Komputer w edukacji i rewalidacji osób niepełnosprawnych.

Juszczyk S., Zając W., Komputerowa edukacja dzieci z zaburzeniami w czytaniu i pisaniu.

Kaduson H., Schaeffer Ch., Zabawa w psychoterapii.

Lovaas O., Nauczanie dzieci niepełnosprawnych umysłowo.

Łaszczyk J. (red.), Komputer w kształceniu specjalnym.

Łaszczyk J., Rola komputera w rewalidacji dzieci specjalnej troski, (w:) Szkoła Specjalna.

Marciszewska A., Wspomaganie nauczania indywidualnego internetowymi technologiami komunikacyjnymi i multimediami. Informatyka w szkole, XVIII – online.

Mazanek E. (praca zbiorowa), dziecko niepełnosprawne ruchowo.

Modzelewski M., Klasyfikacja i kryteria oceny edukacyjnych programów komputerowych.

Podgórska R., Komputer w edukacji dzieci niepełnosprawnych – online.

Siemieniecki B., Komputerowa diagnostyka i terapia pedagogiczna – zarys problemów. (w:) Komputer w diagnostyce i terapii pedagogicznej.

Skrypt Pomorskiego Centrum Terapii Pedagogicznej, Komputer w rewalidacji osób upośledzonych umysłowo.

Surowaniec J., Technologia komputerowa w zapobieganiu trudnościom w nauce czytania i pisania. Materiału Ogólnopolskiej Konferencji Logopedycznej.

Szurmiak M., Podstawy reedukacji uczniow z trudnościami w czytaniu i pisaniu.

http://www.wsip.com.pl/multi/

Dyrektor Szkoły Zaprasza

Zaloguj >

Zegar

  • :
  • :

Kalendarz

wrzesień 2017
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
Ni
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

wersja językowa

Zobacz również

newsletter

Akceptuję

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.